Nieuw noodpakket: het kabinet komt weer met miljarden, maar ook met een waarschuwing – NRC

Analyse

Noodpakket 2.0 De ruimte in de overheidsfinanciën is „niet oneindig”, zo maakte het kabinet woensdag duidelijk. Bedrijven en werknemers zullen zich moeten „aanpassen” aan de nieuwe economische werkelijkheid, het kabinet komt ze te hulp met een tweede pakket steunmaatregelen.

Minister Koolmees (Sociale Zaken) woensdag tijdens de presentatie van het tweede economische steunpakket voor de coronacrisis. Foto ANP Bart Maat
Minister Koolmees (Sociale Zaken) woensdag tijdens de presentatie van het tweede economische steunpakket voor de coronacrisis. Foto ANP Bart Maat

De steun blijft, maar mét een waarschuwing: er is een nieuwe, sombere economische werkelijkheid. Bij het eerste steunpakket half maart was de boodschap van het kabinet nog: we doen alles wat nodig is. Nu is het: we doen wat nodig is, maar iedereen moet zich ook aanpassen. „We vragen elke werknemer, elke zzp’er, elk bedrijf om aanpassingsvermogen,” zei minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA).

De nakende economische recessie wordt niet kort en ‘V-vormig’ zoals het kabinet half maart nog hoopte. „Maar een diepe die lang kan duren”,aldus het kabinet in de toelichting woensdag op het tweede economische steunpakket voor bedrijven, zzp’ers en werknemers. Het gaat om een verlenging van drie maanden, tot 1 september.

Om te overleven in de anderhalvemeter-economie van straks, moeten bedrijfsmodellen veranderen en moeten werknemers zich omscholen voor werk in een andere sector, schrijft het kabinet. Om daarbij te helpen wordt de noodsteun deels royaler. Mkb-bedrijven (midden- en kleinbedrijf) in getroffen sectoren krijgen een hogere tegemoetkoming voor hun vaste lasten dan half maart werd toegezegd. Toen kreeg elk bedrijf dat de deuren moest sluiten door de coronamaatregelen, groot of klein, van het kabinet 4.000 euro. Nu krijgen bedrijven maximaal 20.000 euro, afhankelijk van hoe groot het bedrijf is en hoe hoog de vaste kosten. De omzet moet met minstens 30 procent krimpen. Ook de zogenoemde NOW-regeling om werkgelegenheid te beschermen wordt guller. Bedrijven krijgen bovenop directe loonsubsidie vanaf nu ook een tegemoetkoming in andere vaste lasten dan loonkosten.

Uitvoering is knelpunt

Het blijven generieke steunmaatregelen, anders lukt het niet de meer dan 120.000 bedrijven te helpen die inmiddels hebben aangeklopt bij de overheid. Het kabinet benadrukt dat de uitvoering van de grootschalige steun een knelpunt is, nu bijna 30 procent van de bedrijven loonsubsidie krijgt en meer dan eenvijfde van de werknemers inkomenssteun: 2,1 miljoen mensen, inclusief zzp’ers. Uitkeringsinstantie UWV en de gemeenten hebben het er druk mee, ook omdat uitkeringsaanvragen sowieso al oplopen.

Die uitvoering is volgens het kabinet ook de reden dat de voorwaarden die het stelt aan bedrijven beperkt blijven tot een verbod op het uitkeren van dividend en bonussen en op het inkopen van eigen aandelen. Voorwaarden stellen aan het belastinggedrag van bedrijven (denk aan ontwijkende fiscale constructies) kan wel bij de steun aan individuele bedrijven zoals KLM, maar niet bij massale regelingen zoals de loonsubsidie, vindt het kabinet. „Op deze geautomatiseerde schaal zijn zulke arrangementen niet goed denkbaar”, zei minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD).


Lees ook: hoe vakbonden en werkgevers er zaterdag nog dachten uit te komen

Voor werknemers en zzp’ers is het ‘Noodpakket 2.0’, zoals het kabinet het noemt, minder royaal dan het eerste. Zelfstandigen mogen opnieuw inkomenssteun op bijstandsniveau aanvragen bij hun gemeente, maar ze hebben er deze keer alleen recht op als hun partner niet te veel verdient. Minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) noemde deze aanpassing gerechtvaardigd omdat delen van de economie weer opengaan en omdat van werknemers ook wordt gevraagd te zoeken naar werk in andere sectoren. Wel maakt hij 50 miljoen euro vrij voor mensen die zich willen omscholen. Ook dat idee past in het streven van het kabinet om bedrijven en werknemers te helpen zich aan te passen aan de economie ná corona.

De meest in het oog springende, en meest omstreden aanscherping van de steunmaatregelen, is het schrappen van de ontslagboete voor bedrijven die loonsteun krijgen en tóch om bedrijfseconomische redenen personeel ontslaan. Werkgevers die dat doen zullen straks wel de ontvangen loonsubsidie moeten terugbetalen voor de ontslagen werknemers, maar de boete daarbovenop van 50 procent van die loonsubsidie vervalt.

Mislukt polderoverleg

Vakbonden reageerden woensdag verbolgen op deze ingreep. De afgelopen dagen onderhandelden bonden, kabinet en belangenbehartigers van bedrijven over een compromis over het afschaffen van de ontslagboete. Dat moest wel lukken, zeiden FNV-voorman Han Busker en VNO-NCW-voorman Hans de Boer afgelopen zaterdag nog in NRC. Dat overleg is op het laatste moment mislukt.


Lees ook: Tweede Kamer zet vraagtekens bij redding KLM

Ondanks de versoberingen voor werknemers en zzp’ers en de waarschuwing dat economische aanpassingen noodzakelijk zijn, leek de toelichting op het nieuwe steunpakket meer een vage vooraankondiging van wat in de volgende fase, ná de zomer, gaat gebeuren. Bedrijven zullen dan, op enig moment, weer op eigen benen moeten staan, zei Wiebes. „En niet meer met behulp van belastingbetaler.” Tegelijk wilden Wiebes, Koolmees en Hoekstra geen concreet voorschot nemen of de overheidssteun vanaf september zal verminderen.

Voorlopig blijft het kabinet de al in maart geformuleerde noodzaak van maart herhalen: we doen wat nodig is. Minister Hoekstra benadrukte nog maar eens dat geld nu even niet het probleem is. „Onze grootste zorg is niet de schatkist, dat is de volksgezondheid.” Vooralsnog zijn er genoeg financiële buffers om de noodmaatregelen te kunnen betalen. Al slinken die in hoog tempo. Bovenop de directe kosten van het eerste pakket van 20 miljard komt nu nog eens 13 miljard euro. Iets minder kostbaar, omdat de economie stapje voor stapje weer een beetje op gang komt.

Toch zullen cumulatief de overheidsfinanciën nog veel verder achteruitgaan dan al zo somber in de Voorjaarsnota van eind maart was voorspeld. En dan moet de miljardensteun aan KLM nog volgen. Daarbij zal een deel van de eerder ingeschatte inkomstenderving aan belastingen, 35 miljard tot 45 miljard, niet tijdelijk maar permanent zijn. Bedrijven die uitstel van belastingbetaling kregen zullen gewoon failliet gaan.

Het zal voor Hoekstra reden zijn geweest om tijdens de persconferentie toch ook te zeggen dan „de ruimte niet oneindig” is.

Tijdelijke noodmaatregel overbrugging voor werkbehoud (NOW)

Deze steunregeling om de loonkosten zoveel mogelijk (tot een maximum van 90 procent) over te nemen van bedrijven die geraakt worden door een omzetverlies van 20 procent of meer, wordt verlengd met drie maanden. Wel wordt het tot nu toe geldende ontslagverbod afgeschaft. Bedrijven die ondanks NOW-steun toch personeel gaan ontslaan hoeven niet langer een boete van 50 procent van de loonsom te betalen. Wel moet de volledige overheidsbijdrage aan die loonsom worden terugbetaald.

Er is tweede voorwaarde op verzoek van de Tweede Kamer toegevoegd: bedrijven met NOW-steun mogen over dit jaar geen dividend of bonussen uitkeren of eigen aandelen inkopen. Daar is deze staatssteun niet voor bedoeld.

De NOW-regeling is net als in de eerste ronde, de kostbaarste maatregel van dit steunpakket. Er wordt 9,6 miljard euro voor begroot, bovenop de 10 miljard die in het eerste pakket was ingeruimd.

Tegemoetkoming vaste lasten mkb

De vaste tegemoetkoming van 4.000 euro uit het eerste pakket voor alle ondernemers die door de coronamaatregelen van het kabinet tijdelijk moesten sluiten wordt vervangen door een ruimere maar wel een gerichtere regeling. Voor de dekking van andere vaste lasten dan personeelskosten kunnen mkb-bedrijven uit de zwaarst getroffen sectoren (horeca, evenementen, recreatie) nu een vergoeding van maximaal 20.000 euro krijgen. De hoogte van de uitkering is afhankelijk van de omvang van het bedrijf, de hoogte van de vaste kosten, en de mate van omzetderving – die laatste moet minimaal 30 procent zijn.

Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo)

Voor getroffen zzp’ers blijft de regeling in stand om uitkeringssteun aan te vragen. Zij het onder de voorwaarde van de partnertoets. Wie met een partner samenleeft die voldoende verdient heeft geen recht op een uitkering, of in mindere mate. Zzp’ers kunnen nog steeds via de Tozo-regeling beroep op een gunstig krediet bij hun gemeente, om bedrijfskosten meet te kunnen dekken.

Financieringsmogelijkheden mkb en start-ups

Een serie aan bestaande garantieregelingen en kredietfaciliteiten voor kleine, innovatieve bedrijven waren in het eerste pakket al verruimd en worden nu verlengd en voor kleine kredieten aangevuld. Het totale garantiebudget van de overheid voor dit soort bedrijven is hiermee nu verruimd tot ruim 12 miljard euro.

Uitstel van belastingen

Ondernemers en bedrijven met liquiditeitsproblemen kunnen nog steeds en opnieuw uitstel vragen voor de betaling van hun voornaamste belastingen (onder meer loonbelasting, btw en vennootschapsbelasting). Wie van dit uitstel gebruik maakt mag evenzeer geen bonussen en dividend uitbetalen en eigen aandelen inkopen. In de Voorjaarsnota schatte minister van Financiën Wopke Hoekstra grof in dat de tijdelijke derving aan belastinginkomsten tussen de 35 en 45 miljard euro zou bedragen. De kosten van de huidige versoepeling van de fiscale uitstelregeling schat Financiën op 1,5 miljard in.

Tijdelijke overbruggingsregeling voor flexibele arbeidskrachten (TOFA)

Het kabinet heeft iets bedacht voor flexwerkers die hun baan zijn verloren en geen recht hebben op ww of bijstand. Bijvoorbeeld omdat ze te kort hebben gewerkt. Zij kunnen tijdelijk 600 euro per maand ontvangen, als ze in februari minimaal 500 euro verdienden en in april die inkomsten met minimaal de helft zagen teruglopen. Maar minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) heeft ernstige twijfels. „Aan de regeling kleven risico’s van willekeur en oneigenlijk gebruik. Ook vraagt deze regeling de inzet van schaarse UWV-capaciteit.” Hij gaat over eventuele invoering met de Tweede Kamer in gesprek.

Source: nrc.nl

Geef een reactie