In Duitsland krijgen de ‘zuinige vier’ harde kritiek vanwege hun verzet – NRC

Europees Herstelfonds Je geeft landen die al diep in de schulden zitten „stenen in plaats van brood” als je ze nieuwe leningen aanbiedt, aldus de nestor van de Duitse politiek, Wolfgang Schäuble.

Bondskanselier Merkel met premier Rutte op een Europese top in Brussel begin dit jaar.
Bondskanselier Merkel met premier Rutte op een Europese top in Brussel begin dit jaar. Foto Olivier Hoslet/EPA

Nog maar kort geleden zaten Duitsland en Nederland doorgaans op één lijn, als het ging over financieel beleid in de Europese Unie. Dat was voor de coronacrisis.

En dus ook voordat bondskanselier Merkel en de Franse president Macron vorige week samen een ambitieus en kostbaar herstelplan van 500 miljard euro presenteerden, om EU-landen te helpen die door de coronacrisis in problemen zijn geraakt.

Het tegenvoorstel waar Nederland, Oostenrijk, Denemarken en Zweden (de ‘zuinige vier’) deze zaterdag mee kwamen, is in Duitsland slecht gevallen. „Een ongekende provocatie”, oordeelde de voorzitter van de buitenlandcommissie van de Bondsdag, Norbert Röttgen (CDU), die tevens kandidaat is voor het leiderschap van Duitslands grootste regeringspartij.

Het voorstel van de zuinige vier zou de problemen niet oplossen, aldus Röttgen maandag in de Süddeutsche Zeitung, maar juist verergeren. Want als je landen die toch al hoge schulden hebben aanbiedt nog méér schulden te maken, zoals de zuinige vier voorstellen, dan neem je die landen „in gijzeling”.

Schäuble toont ook weinig begrip

De nestor van de Duitse politiek, Bondsdagvoorzitter Wolfgang Schäuble (CDU), toont eveneens weinig begrip voor Nederland en consorten, en stelt zich vierkant achter het Merkel-Macron-plan. Je geeft landen die al diep in de schulden zitten „stenen in plaats van brood” als je ze nieuwe leningen aanbiedt, volgens Schäuble.

Als minister van Financiën stond hij jarenlang voor een harde, zuinige koers in Brussel – samen met zijn Nederlandse collega’s. Maar, legt hij uit in een interview met Welt am Sonntag, „nu hebben we een nieuwe situatie. Europa beleeft een economische neergang zoals we die in ons leven nog niet hebben meegemaakt.”

Hij wijst erop dat de verhoudingen in de wereld aan het verschuiven zijn. Als Europa in die nieuwe wereldorde nog een kans wil maken, „dan moet het nu bewijzen solidair te zijn en tot handelen in staat”. Het is een uitgesproken Duits eigenbelang, stelt Schäuble, de Europese Unie weer op de been te helpen.

Dat is ook de reden waarom Merkel haar koers heeft omgegooid. De meestal voorzichtig opererende bondskanselier steekt soms haar nek uit met een radicale wending.

Dat deed ze in 2011 met het besluit om alle kerncentrales te sluiten. En in 2015 door zonder overleg met de Europese partners de grens open te houden voor de grote aantallen vluchtelingen die via Hongarije en Oostenrijk naar Duitsland kwamen.

Het compromis dat ze nu met Macron heeft gesloten, betekent een draai van 180 graden ten opzichte van haar jarenlange verzet tegen het maken van gezamenlijke schulden in de EU. Merkel zet die stap omdat ze ervan overtuigd is dat de toekomst van de EU op het spel staat.

Alleen floreren binnen de EU

Ze is er diep van doordrongen dat Duitsland alleen kan floreren binnen de Europese Unie. En niet alleen in economische zin. Na de wereldoorlogen in de twintigste eeuw is het een politiek geloofsartikel in Duitsland dat het land niet opnieuw dominant kan zijn, maar zijn toekomst ingebed in de Europese Unie moet vormgeven. Niet voor niets wordt het belang van een verenigd Europa al in de eerste zin van de preambule van de Grondwet genoemd.

De onderlinge samenhang van de Europese Unie, zei Merkel op de persconferentie met Macron, wordt bedreigd door de economische gevolgen van de coronacrisis. Daarbij doelde ze op de economische balans tussen de lidstaten.

Nu al is duidelijk dat er een grote onevenwichtigheid in de EU ontstaat. Duitsland met zijn diepe zakken kan reusachtige bedragen uittrekken om Duitse bedrijven te steunen en te redden. De armere landen kunnen dat niet, of veel minder.

Daardoor dreigen zij nóg verder achterop te raken, terwijl Duitsland veel geld kan stoppen in zijn herstel. Die verstoorde balans kan ten koste gaan van de gemeenschappelijke Europese markt, die voor Duitsland zo belangrijk is, en de politieke samenhang.


Lees ook:Hoe Merkel wegdreef van Rutte

In eigen land verkeert Merkel in de gelukkige situatie dat haar positie weer sterk is en ze politiek kapitaal kan besteden. De coronacrisis heeft haar populariteit verder opgestuwd en ervoor gezorgd dat de aanhoudende conflicten binnen de coalitie vrijwel volledig zijn stilgevallen, net als de interne strijd bij de christendemocraten over haar opvolging. Geen politicus van belang die nog oppert dat ze maar beter zo snel mogelijk de teugels van de macht uit handen kan geven.

Positie van kracht

Vanuit die positie van kracht heeft ze meteen na de aankondiging van het Merkel-Macron-plan veel steun weten te organiseren. Niet alleen van coalitiegenoot SPD – dat was wel verwacht – maar ook van prominente partijgenoten en van de leider van de Beierse zusterpartij CSU, Markus Söder, die in veel opzichten meer verwantschap heeft met de Oostenrijkse kanselier Kurz dan met Merkel.

Kritiek is er wel op de nieuwe Duitse koers, ook binnen haar eigen CDU. En vooral de liberale FDP en de euro-kritische AfD hebben bezwaren, al wordt die laatste partij op het moment vooral in beslag genomen door intern geruzie.

Voorlopig ziet het er niet naar uit dat Merkel hoeft te vrezen voor onvoldoende steun in het parlement voor het herstelplan. Haar positie is wat dat betreft comfortabeler dan die van premier Rutte in Nederland. Spannend wordt het voor Merkel vooral of het haar, samen met Macron, lukt de andere Europese lidstaten te winnen voor een compromis dat op hun herstelplan lijkt. Behalve de zuinige vier zouden ook Polen en overige landen van de Visegrad-groep bedenkingen hebben.

Vanaf 1 juli neemt Duitsland voor een half jaar het roulerende voorzitterschap van de Unie over. Alle mooie plannen die daarvoor waren gemaakt, worden nu ondergeschikt gemaakt aan de grote reddingsoperatie. Met een hoofdrol voor Merkel.

Source: nrc.nl

Geef een reactie