De koning en de vakantie: het klopt van geen kant – en dat komt voor rekening van Rutte – Volkskrant


Koning Willem-Alexander eerder deze week in het Handelshuys, waar hij het eerste exemplaar van het reizend Coronadagboek in ontvangst nam, een boek waarin persoonlijke verhalen over de periode sinds de uitbraak van het coronavirus zijn gebundeld. Beeld ANP

‘Dit klopt van geen kant. Het is een inschattingsfout van premier Rutte, waarvoor hij achteraf niet de verantwoordelijkheid lijkt te willen nemen.’ 

Peter Rehwinkel, kenner van het Koningshuis en gepromoveerd op de staatsrechtelijke positie van de minister-president, is er duidelijk over. Volgens hem is het oordeel van de minister-president bij de vakantieplannen van de koning cruciaal. ‘Als Rutte zou hebben gezegd dat dit een slecht idee was, dan mag je aannemen dat de koning zijn plannen zou hebben veranderd. Heeft de premier geen bezwaar gemaakt, dan zou hij ook achteraf de vakantie moeten verdedigen.’

Bij de voortijdig afgebroken Griekse vakantie van het gezin Van Oranje-Nassau draait alles, zoals wel vaker, om de ministeriële verantwoordelijkheid voor het doen en laten van de onschendbare vorst. Daar gaat het vaker mis, ook bij vakanties. Koningin Beatrix ging ooit tegen de wil van het kabinet skiën in het Oostenrijk van Jörg Haider;  een reisje van Beatrix naar Oman werd in 2011 afgeschaald van staatsbezoek naar privéreis.

Elke maandagmiddag gaat Mark Rutte naar Paleis Noordeinde om bij te praten met de koning. Doorgaans komt hij op de fiets. Die parkeert hij dan op de standaard naast de Paleisingang – hij zet hem voor de zekerheid wel op slot. Vervolgens loopt hij over de rode loper tussen de erewacht door het paleis binnen.

Daar spreken ze met elkaar, het geboren staatshoofd en de gekozen premier. Vaak zal dat eenrichtingsverkeer zijn: Rutte vertelt de koning wat hij moet weten over de regeringsplannen. Het is een beleefdheidsbezoek; de koning speelt geen formele rol in het landsbestuur.

Vakantieplannen

Soms zal de koning ook informatie willen delen. Misschien iets wat hem bij werkbezoeken is opgevallen, misschien ook iets over zijn eigen voornemens. Het kan niet anders of afgelopen maandag zijn de Griekse vakantieplannen ter sprake gekomen, en het idee het regeringsvliegtuig te pakken zodra de Haagse schoolvakantie begon. Dat gesprek was aan de vooravond van een verdere aanscherping van de coronamaatregelen. Over die aanstaande persconferentie zal Rutte de koning hebben verteld.

De betrekkingen tussen koning en minister-president zijn een mysterie. Zo is dat bij wet geregeld. Het bovenstaande is dus giswerk, al hebben premier en Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) laten weten op de hoogte te zijn geweest van de vakantieplannen. De koning en zijn gezin verkeren in een maximale luwte. De verantwoordelijkheid voor hun daden ligt formeel niet bij henzelf, maar bij de ministers.

Dat leidt jaarlijks altijd al tot ongemakkelijke taferelen. Bijvoorbeeld als de begroting van het koningshuis in de Tweede Kamer wordt behandeld en Rutte zich moet verantwoorden voor de kosten van een opknapbeurt van het koninklijke jacht De Groene Draeck, voor jachtpartijen bij paleis het Loo, voor het koninklijke meubilair dat dubbel gedeclareerd zou zijn of het royale traktement voor prinses Amalia als ze straks achttien is.

Het is de minister-president die het contact met de koning onderhoudt en de inhoud van die besprekingen kennelijk niet altijd deelt met zijn naaste collega’s. Zo kon het gebeuren dat vice-premier Hugo de Jonge vrijdag bij de wekelijkse persconferentie overvallen werd door vragen over de koninklijke vakantie. Hij was niet op de hoogte.

Lockheed

Die ministeriële verantwoordelijkheid zorgt vaker voor lastige situaties. Dan gaat het al snel over de Lockheed-affaire, waarin minister-president Den Uyl geconfronteerd werd met ontoelaatbaar gedrag van Prins Bernhard. Of over de affaire Zorreguieta, toen bleek dat de kroonprins zijn oog had laten vallen op de dochter van een voormalig Argentijnse politicus die kennis zou hebben gehad van oorlogsmisdaden.

Een in dit geval passender voorbeeld is een vakantietripje in augustus 1987 van Koningin Beatrix op het jacht van biermagnaat Freddy Heineken, de Something Cool. Niemand zou ooit van dat reisje gehoord hebben, ware het niet dat de koningin aan boord een hersenvliesontsteking opliep en moest worden opgenomen in het ziekenhuis van het zuid-Franse Antibes. Al vrij snel kon ze worden gerepatrieerd naar ziekenhuis Bronovo in Den Haag.

‘De pers blijkt daarvan eerder op de hoogte te zijn dan de RVD’, schrijft Marja Wagenaar in haar boek De Rijksvoorlichtingsdienst. Toenmalig RVD-directeur Hans van der Voet zegt dat als de koningin vakantie viert, andere regels gelden: ‘Ze is dan vrij en kan privé-dingen doen. En dus moeten zo min mogelijk mensen weten wat ze doet. Ik wil het ook niet weten.’

Verbaasd

Zo kon het gebeuren dat de wereldpers bij de RVD aan de lijn hing om te horen hoe het met Beatrix was. De RVD had geen idee. Waarnemend directeur Fred Lörtzer spreekt er in het boek van Wagenaar zijn bevreemding over uit dat niemand aan het Hof op de gedachte kwam de RVD te informeren dat de koningin in het ziekenhuis lag: ‘Achteraf hebben we het wel met het Hof besproken, dat het niet goed gegaan was. Echte excuses hebben we nooit gehad.’ Ook nu berichten buitenlandse media verbaasd over de afgebroken koninklijke vakantieplannen.

‘Dit vraagt nogal wat van ons allemaal’, zei de koning in maart in zijn coronatoespraak. ‘Dit is iets waar we samen doorheen moeten.’ De afgelopen maanden hebben hij en zijn vrouw geregeld coronapatiënten en zorgverleners opgezocht. Van een koning die zo nadrukkelijk een plek tussen zijn volk zoekt, zou je scherp afgestelde voelsprieten verwachten. Toch bracht pas het zien van de reacties op sociale media het inzicht dat een Griekse vakantie nu geen pas geeft. Volgens Rehwinkel mag je dat de koning niet aanrekenen. ‘Dit is een kras op het imago van Willem-Alexander. Maar die komt voor rekening van Rutte.’

In zijn onlangs verschenen boek De koning en de monarchie. Toekomstbestendig? pleit de Nijmeegse hoogleraar Paul Bovend’eert voor een grondige herziening van de plek van de monarchie in het staatsbestel. Zijn meest vergaande conclusie: het erfelijk koningschap is een relict uit voorbije tijden.

LEES OOK:

Koningspaar breekt herfstvakantie af, de kritiek richt zich nu op Rutte

Koning Willem-Alexander en koningin Máxima breken na kritiek hun vakantie in Griekenland af. Maar voor premier Rutte, die op de hoogte was van de plannen, zijn de problemen daarmee niet voorbij.

Source: volkskrant.nl

Geef een reactie