D66-leider Rob Jetten: ‘Europa een feestcommissie? Hoe durft Rutte dat te zeggen’ – NRC


/* small screen, non-retina (default) */ .img-6b4937380215df456b6387d4d508e930 background-image: url(https://images.nrc.nl/kJZaolXVIQ6bQq1SSdA46ARvQ0k=/640x/filters:no_upscale%28%29/s3/static.nrc.nl/bvhw/files/2020/05/data58159628-6fa774.jpg); .img-6b4937380215df456b6387d4d508e930::before padding-bottom: 64.97777777777777%; /* small screen, retina */ @media only screen and (min-device-pixel-ratio: 2), only screen and (min-resolution: 192dpi) .img-6b4937380215df456b6387d4d508e930 background-image: url(https://images.nrc.nl/vAE866mtAIBZY9V3t3OfyOFac9E=/1280x/filters:no_upscale%28%29/s3/static.nrc.nl/bvhw/files/2020/05/data58159628-6fa774.jpg); .img-6b4937380215df456b6387d4d508e930::before padding-bottom: 64.97777777777777%; /* big screen, non-retina */ @media only screen and (min-device-width: 640px) .img-6b4937380215df456b6387d4d508e930 background-image: url(https://images.nrc.nl/vAE866mtAIBZY9V3t3OfyOFac9E=/1280x/filters:no_upscale%28%29/s3/static.nrc.nl/bvhw/files/2020/05/data58159628-6fa774.jpg); .img-6b4937380215df456b6387d4d508e930::before padding-bottom: 64.97777777777777%; /* big screen, retina */ @media only screen and (min-device-width: 640px) and (min-device-pixel-ratio: 2), only screen and (min-device-width: 640px) and (min-resolution: 192dpi) .img-6b4937380215df456b6387d4d508e930 background-image: url(https://images.nrc.nl/d42Mzd1yVbx2DtEsZlhdJeKBvpo=/1920x/filters:no_upscale%28%29/s3/static.nrc.nl/bvhw/files/2020/05/data58159628-6fa774.jpg); .img-6b4937380215df456b6387d4d508e930::before padding-bottom: 64.97777777777777%; /* exception for hero-images (=always stretched to full window width): bump up to 1920px ‘xlarge’ on desktop screens where even the 1280px ‘large’ version would look a bit blurry */ @media only screen and (min-device-width: 1600px) .img-6b4937380215df456b6387d4d508e930 background-image: url(https://images.nrc.nl/d42Mzd1yVbx2DtEsZlhdJeKBvpo=/1920x/filters:no_upscale%28%29/s3/static.nrc.nl/bvhw/files/2020/05/data58159628-6fa774.jpg); .img-6b4937380215df456b6387d4d508e930::before padding-bottom: 64.97777777777777%;

Fractievoorzitter Rob Jetten van D66. „Het is geen makkelijke coalitie. Vaak denk ik: tjongejonge, stap eens over de leuke beeldspraak heen.”

Foto Roger Cremers

Interview

Rob Jetten Wopke Hoekstra’s harde opstelling en Mark Rutte’s jolige toon over Europa beschadigen het Nederlands belang, zegt Rob Jetten. En wat het regeerakkoord zegt over Europa, is door de coronacrisis achterhaald.

Rob Jetten ergert zich er dood aan: de „jolige grapjes” van premier en coalitiegenoot Mark Rutte (VVD) zodra het over Europa gaat.

Zoals onlangs nog in de Tweede Kamer, toen Rutte de EU vergeleek met „een feestcommissie op zoek naar een feest”. Of als de premier praat over EU-leiders alsof het kleuters zijn („Soms kun je iets weggeven dat al weggegeven was en is de ontvanger toch weer blij”). Of als hij op een EU-top verschijnt met een Chopin-biografie onder de arm omdat er toch niks te onderhandelen valt („Meepraten? Ik zou niet weten waarover.”)

Jetten ergert zich óók aan de starre houding van een andere coalitiegenoot: minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA). Die nam de Zuid-Europeanen de maat over hun geldgebrek, op het hoogtepunt van de coronacrisis, terwijl hun mortuaria vol lagen – en kreeg internationaal felle kritiek. Hoekstra en Rutte, vindt Jetten, voeren een „continue verliesstrategie” en „brengen schade toe aan de Nederlandse belangen in Europa”.

Rob Jetten is sinds oktober 2018 fractievoorzitter van D66. Afgelopen december nam hij bovendien het stokje over van D66-Kamerlid Kees Verhoeven als Europawoordvoerder in de fractie. Sindsdien probeert hij het kabinet in debatten steeds weer te verleiden om méér te doen met Europa. Maar in ieder debat krijgt hij van Rutte hetzelfde antwoord: ook D66 heeft getekend voor het regeerakkoord.

Wat Jetten betreft geldt dat akkoord niet meer, waar het om Europa gaat. „Je moet niet met het regeerakkoord van drie jaar geleden in de hand nú kijken naar wat Europa moet doen om uit de coronacrisis te komen.” Een beperkte Europese meerjarenbegroting, zoals Nederland maandenlang koppig heeft geëist, is volgens hem niet realistisch meer, nu een zware internationale recessie dreigt.

Jetten doet er niet geheimzinnig over: hij kan wel wat buitenland-ervaring gebruiken, vergeleken met partijgenoot Sigrid Kaag, met wie hij in de race is om het partijleiderschap. Kaag (58) is oud-VN-diplomaat en nu minister van Buitenlandse Handel. De 33-jarige Jetten werkte vóór zijn politieke carrière bij ProRail. Maar terwijl Kaag zich als kabinetslid tandenknarsend moet inhouden, kan Jetten voluit gaan met zijn kritiek op het Europabeleid van Rutte III.

De diplomatieke schade, zegt hij, kan nog worden hersteld. Juist nu: vanaf 1 juli is Duitsland een half jaar lang roulerend EU-voorzitter. „Dé kans voor Rutte om zich te revancheren voor de afgelopen periode, omdat de relatie tussen Den Haag en Berlijn gewoon goed is.” Maar, zegt Jetten tijdens een gesprek op zijn werkkamer, dan moet het roer wel om.

U wilt het regeerakkoord openbreken?

„Het is achterhaald op sommige punten. Het Europese herstelplan voor na corona is een tijdelijke, maar heel forse investering die we móéten doen.”

In het regeerakkoord staat: geen verdere stappen richting een ‘transferunie’, sterkere landen die zwakkere helpen.

„Het is nu juist verstandig om die stappen wel te zetten. Dat is in het Nederlandse belang: zodat een bloementeler zijn bloemen in Italië kan blijven verkopen.”

Rutte zegt: D66 heeft getekend.

„Dat is te makkelijk. Hij verschuilt zich ook achter deze Kamer, die in de afgelopen jaren van links tot rechts heel eurosceptisch is geworden. Maar de wereld is nogal veranderd, dus je kan ook zeggen: laten we even kijken wat nu nodig is en daar dan onze inzet van maken. In de onderhandelingen over de EU-begroting werd meteen de kont tegen de krib gegooid. Maar dan heb je dus geen enkele onderhandelingsruimte meer om andere dingen te bepleiten, zoals het moderniseren van de landbouwsubsidies en meer geld voor innovatie en wetenschap.”

U zit met deze coalitie in een boot.

„Jazeker. Maar ik zie het als mijn taak om Rutte, Hoekstra en anderen ervan te doordringen dat ze het Nederlandse belang niet dienen met deze opstelling. Ik ben graag de buitenboordmotor die deze discussie aanzwengelt.”


Lees ook: hoe de Nederlandse pulsvisserij tegen een Europese muur aanliep

U ging tot voor de coronacrisis elke maand naar Brussel. Waarom zo vaak?

„Ik vind het belangrijk om te laten zien dat de interesse in Europa groot genoeg is om daar één keer in de maand de trein voor te pakken. Met commissarissen en Europese topambtenaren spreken, is ook heel nuttig. Er is veel verbazing over de Nederlandse houding. Bovendien versterken die gesprekken in Brussel mijn positie ten opzichte van Rutte: hij is een van de langstzittende regeringsleiders in Europa, dus hij heeft een informatievoorsprong. Heel handig trouwens, zo’n premier die even Merkel kan bellen, maar ik vind dat hij er te weinig mee doet.”

Waar komt dat door?

„Het Europese debat in Nederland is heel erg vernauwd tot: ben je voor of tegen? Er zijn heel weinig politici in Nederland die durven te verdedigen wat Europa ons oplevert in welvaart en dat we zelf aan tafel zitten en meebeslissen. Rutte en Hoekstra hebben de afgelopen jaren prachtige internationale speeches gehouden over het belang van Europa, in onder meer Zürich en Berlijn, maar ze handelen er niet naar. In de Kamer heeft Rutte het over een feestcommissie. Hoe durf je het te zeggen? Terwijl tienduizenden mensen in Zuid-Europa doodgaan aan corona, de werkloosheid daar de komende tijd gigantisch uit de klauwen gaat lopen en je weet dat dit ook onze welvaart gaat raken. Op dat soort momenten zie je dat hij de binnenlands-electorale boodschap belangrijker vindt dan het grotere Europese verhaal. Een verhaal waarbij je tegengas kunt verwachten, maar dat wel nodig is: van alle Europeanen profiteren wij zo’n beetje het meest van de interne markt.”

Is alleen de toon van Rutte anders in de Kamer of ook de inhoud?

„Het is voor een heel groot deel toon, maar de toon gaat op een gegeven moment diplomatie en belangen in de weg zitten. In Brussel en andere hoofdsteden zien politici ook wat wij hier maand in maand uit over Europa zeggen. Het beeld dat Nederland dwarsligt en nooit voor Europa durft te staan, leidt ertoe dat ons minder wordt gegund als wij een keer iets nodig hebben. Mede om die reden staan onze visserij- en landbouwbelangen onder druk en zijn ze deels al beschadigd.”

De beelden van Rutte die lachend zijn duim omhoog stak toen een Nederlander hem vroeg geen geld naar Italië en Spanje te sturen, zijn daar ook gezien.

„Ja, terwijl hij eigenlijk zou moeten zeggen: natuurlijk gaan we geen blanco cheque overmaken, maar dankzij die interne markt verdient u gemiddeld per jaar 1.000 tot 2.000 euro méér. Dat kost je tien seconden extra, en het levert je misschien niet meteen applaus op. Maar als je dat nooit durft uit te dragen, dan kun je er ook niet verbaasd over zijn dat mensen zich afvragen wat het nut is van de EU.”

Die eurokritische boodschap scoort wel in Nederland. Is dat frustrerend?

„Met een pro-Europese boodschap is het minder makkelijk scoren, ja. Dat is zo. Maar ik denk dat er uiteindelijk een grote zwijgende meerderheid is die het belang van Europa begrijpt. Een binnenvaartschipper zal misschien niet snel op D66 stemmen, maar merkt elke dag hoe belangrijk het is dat die grenzen open zijn en dat je je geld in Europa kan verdienen.”


Lees ook: over de onmin binnen de coalitie over de Europese opstelling

Zegt u wel eens tegen Rutte: hou op met die flauwe grappen?

„Ja. We hebben pittige discussies gehad de afgelopen tijd. Ook over Hoekstra. Wouter Koolmees (de D66-minister van Sociale Zaken) wordt niet vaak boos, maar er is toch een behoorlijke aanvaring in de ministerraad geweest, waarbij Wouter naar verluidt zelfs z’n jasje heeft uitgedaan. Dat heb ik hem nog nooit zien doen! Het is geen makkelijke coalitie. Vaak denk ik: tjongejonge, stap eens over de leuke beeldspraak heen. Maar we gaan niet in een hoekje chagrijnig lopen zijn. Nogmaals: de komende zes maanden, tijdens het Duitse EU-voorzitterschap, is hét moment om in Europa nog één keer te laten zien dat je je tien jaar premierschap ook inzet om, hand in hand met Merkel, het Nederlandse belang te dienen.”

Hoekstra is internationaal zwaar beschadigd. Kan hij dat belang nog dienen?

„We zullen inderdaad flinke inspanningen moeten plegen. Dat is deels gebeurd met één-op-één-contacten en video calls met Zuid-Europese leiders. De kritiek op Hoekstra hoort natuurlijk ook bij het diplomatieke spel vanuit andere hoofdsteden om Nederland onder druk te zetten.”

Oké, maar gelooft u dat hij nog iets voor elkaar kan krijgen?

„Nou, kijk… het zal ook inspanningen vergen van Hoekstra. Hij zal ook wel een beetje los moeten komen van alleen maar de ratio en de inhoud.”

Vindt u hem te zakelijk?

„Je ziet gewoon… hij komt uit de consultancy. Het is een typische Nederlandse minister van Financiën. Nogal strikt op de knip en verder niks. Maar in zijn lezing in Berlijn zaten best goede elementen. Dus het zit wel in hem.”


Lees ook: hoe Nederland zich diplomatiek vergaloppeerde bij de coronacrisis

Wat zou de Nederlandse inzet moeten zijn in Europa?

„Voor het Europees herstel zal heel veel geld nodig zijn. Ik zie vijf prioriteiten: investeer in Europees verband in economie, digitalisering en verduurzaming. Werk meer samen op het gebied van gezondheid. En kort lidstaten die de rechtsstaat aan hun laars lappen.”

Dat betekent dus: hogere nationale bijdrages aan de EU-begroting?

„Om te voorkomen dat er weer discussie komt over hogere nationale afdrachten, moet je de Europese begroting veel meer gaan financieren vanuit ‘eigen middelen’. Hef bijvoorbeeld Europabreed belasting op techbedrijven, de Facebooks en Googles van deze wereld die nergens belasting betalen, en laat dat niet naar lidstaten vloeien maar direct naar Europa. Daar merkt geen Europeaan iets van in negatieve zin, maar er komt wel gewoon veel meer geld beschikbaar om de grote uitdagingen van deze tijd aan te kunnen. Op dezelfde manier zou je CO2-heffingen of andere groene belastingen direct aan Europa kunnen geven.”

Europese belastingen zijn een taboe in Nederland. Is er iemand in het kabinet die hiervoor open staat?

„Ik merk dat rond die eigen middelen de geesten echt rijp beginnen te worden.”

Ook bij Rutte en Hoekstra?

„Ja. Als je van mening bent dat de nationale afdracht niet te veel mag stijgen en dat dit een heilig doel is dat nooit mag wijzigen, dan zul je ergens anders moeten meebewegen. En dan is dit een redelijk voor de hand liggende optie.”

Volgens PvdA-leider Asscher blaft D66 veel, maar bijt het alleen op Twitter.

„Ik lig daar niet wakker van. Als er iemand heel druk is op Twitter, dan is het Asscher. Ik ben heel druk in de Kamer. De PvdA-ministers hebben in het vorige kabinet vrolijk meegedaan aan het negatieve sentiment richting Europa. Ik vind zulke kritiek ook gratuit. Volgens mij moeten D66, PvdA en GroenLinks elkaar niet bestrijden in Europese debatten, maar moeten we samen juist collega’s ervan overtuigen dat het heel verstandig is om de Nederlandse koers te wijzigen.”

Source: nrc.nl

Geef een reactie